جوان آنلاین: روز گذشته یک بار دیگر پژوهشگاه فضایی کشور مورد حمله دشمن امریکایی صهیونیستی قرار گرفت. حمله دشمن امریکایی صهیونیستی به زیرساختهای پژوهشی و علمی همچون پژوهشگاه فضایی ایران و یا دانشگاهها علاوه بر استیصال دشمن در جنگی که نتوانسته آنها را به اهداف از پیش تعیین شده برساند، نشانه وحشت آنها از علم و دانش و پیشرفتهای جمهوری اسلامی ایران است. خوک زرد و سگ هارش در منطقه آنچنان از توانمندیهای موشکی و فضایی کشورمان عصبانیاند که تصور میکنند با ویران کردن مراکز پژوهشی و تحقیقاتی در حوزههای مختلف به خصوص حوزه هوافضا و علوم مرتبط با دانش موشکی، میتوانند چرخهای پیشرفت علم و تکنولوژی را در کشورمان از حرکت باز دارند. رویکردی که پیش از این با ترور دانشمندان و چهرههای برجسته علمی انجام میشد و حالا دشمن از روی استیصال، ساختمانهای مراکز علمی و پژوهشی را هدف گرفته است.
صنعت هوافضا موتور محرکه اکتشاف و موتور محرک دانش در حوزه علم است و حل مسائل این حوزه، به حل مسائل در حوزههای دیگر منجر میشود. در لیست «١٠ کشور پیشرو در فناوری فضایی در سال ۲۰۲۵» که توسط وبسایت TechTimes منتشر شده است، ایران به عنوان نهمین کشور برتر فضایی جهان نام گرفته است. این رتبهبندی ایران را در کنار قدرتهایی مثل ایالات متحده، چین، روسیه، هند و ژاپن قرار میدهد و حاکی از پیشرفتهای قابل توجه ایران در حوزه فضایی در دهه اخیر است. درواقع ایران به عنوان یک قدرت فضایی منطقهای معرفی شده، آن هم در شرایطی که با وجود تحریمها و محدودیتهای بینالمللی، توانسته است زیرساختهای مهمی برای توسعه فضایی داخلی فراهم کند.
توانایی تولید مستقل فضاپیما و ماهوارهبر، ایران را در باشگاه محدود کشورهای فضایی قرار داده است؛ موضوعی که نشاندهنده عمق دانش بومی است.
این پیشرفت ها، اما انگار استکبار جهانی غرب را به گونهای آشفته کرده که در جنگ تحمیلی سوم بارها مراکز پژوهشی مرتبط با حوزه هوافضا و پژوهشگاه فضایی ایران را مورد هجمه قرار دادهاند.
اهمیت پژوهشگاه فضایی
پژوهشگاه فضایی ایران، یکی از عالیترین مراجع پژوهشی کشور در حوزه علوم و فناوری فضایی است. فعالیتهای این مرکز کاملاً علمی و متمرکز بر طراحی، ساخت و پرتاب ماهوارهها، توسعه فناوریهای ارتباطی، سنجش از دور، پایش فضایی و پژوهشهای کاربردی در خدمت نیازهای ملی بوده است. این پژوهشگاه در طول سالهای گذشته، با وجود تحریمهای ظالمانه، توانسته است فناوریهای حساسی را بومیسازی کند و کشور را در عرصه فضایی به خودکفایی برساند.
از جمله دستاوردهای علمی این مرکز میتوان به طراحی و ساخت ماهوارههای بومی با قابلیتهای پیشرفته نظیر تصویربرداری دقیق از سطح زمین، پایش منابع طبیعی و کشاورزی، شناسایی بلایای طبیعی مانند سیل و آتشسوزی، رصد آلودگیهای زیستمحیطی و توسعه ارتباطات مخابراتی اشاره کرد.
پژوهشگاه فضایی ایران تاکنون چندین ماهواره مهم و راهبردی را طراحی و ساخته است که هر یک گامی اساسی در جهت اقتدار فضایی کشور محسوب میشوند.
به طور مثال ماهواره مخابراتی ناهید ۲ در تیر ۱۴۰۴ با ماهوارهبر روسی سایوز پرتاب شد، نخستین ماهواره ایرانی مجهز به پیشرانه شیمیایی بومی است. ناهید ۲ با جرم ۱۱۰ تا ۱۲۰ کیلوگرم در مدار ۵۰۰ کیلومتری زمین قرار گرفته و قابلیت ارتباط در باند Ku را برای نخستین بار در ایران فراهم کرده است. این ماهواره مجهز به سامانه کنترل وضعیت سهمحوره و سیستم پیشرانش گاز داغ است که امکان مانور مداری را میدهد.
ناهید ۲ برای ارائه خدمات ارتباطات پهنای باند، اینترنت ماهوارهای و ارتباطات ذخیره و ارسال طراحی شده و طول عمر عملیاتی آن تا پنج سال پیشبینی میشود.
ماهواره کوثر نیز یک ماهواره سنجشی بخش خصوصی با تمرکز بر کشاورزی دقیق و نقشهبرداری است. کوثر با دقت تصویربرداری ۳/۴۵ متر، قادر به تهیه تصاویر روزانه از پوشش گیاهی، ارزیابی سلامت محصولات کشاورزی و مدیریت بهینه منابع است. نسخه ۱/۵ این ماهواره در آذر ۱۴۰۴ پرتاب شده است.
ماهواره پایا یک ماهواره سنجشی با دقت تصویربرداری ۳ متر (قابل ارتقا با هوش مصنوعی) برای کاربردهای کشاورزی، منابع آب و حفاظت از محیط زیست طراحی شده است. پایا در آذر ۱۴۰۴ پرتاب شد و در مدار ۵۰۰ کیلومتری زمین قرار دارد.
علم کشی و نسل کشی فرهنگی دشمن امریکایی صهیونیستی از نگاه تحلیلگران، حمله به مراکز علمی را باید در چارچوب الگوهای جدید جنگ مدرن تحلیل کرد؛ جایی که هدف صرفاً نابودی تجهیزات نظامی نیست، بلکه زیرساختهای تولید دانش و فناوری نیز در فهرست اهداف قرار میگیرد. دانشگاهها به دلیل نقش کلیدی در تربیت نیروی انسانی متخصص، توسعه فناوری و شکلدهی به آینده اقتصادی و علمی کشورها، در چنین رویکردی به اهدافی راهبردی تبدیل میشوند.
در همین چارچوب، حملات اخیر به مراکز پژوهشی و دانشگاهی در کنار اقداماتی مانند ترور دانشمندان یا تخریب زیرساختهای تحقیقاتی، تلاشی برای اختلال در چرخه آموزش، پژوهش و نوآوری تلقی میشود.
این در حالی است که بر اساس تمامی کنوانسیونهای بینالمللی، مراکز علمی و آموزشی به عنوان اماکن غیرنظامی محسوب میشوند و تحت هیچ شرایطی نباید هدف نظامی قرار گیرند. اقداماتی که به حذف زیرساختهای تولید علم در کشور منجر میشود، به نوعی میتواند به عنوان «علمکشی» تعبیر و به تضعیف توان بازتولید دانش و فناوری در آینده کشور منجر شود.
حملات به دانشمندان و نخبگان علمی، از جمله به افرادی که در سالهای اخیر ترور شدهاند، به عنوان شواهدی از نیت شوم دشمن تلقی میشود. چنین اقداماتی نه تنها به ساختار علمی ملت آسیب میزند، بلکه امید به آینده را نیز تضعیف میکند و از اینرو به «نسلکشی فرهنگی» تعبیر میشود.
نگاه عصر حجری در تخریب دانشگاهها و پژوهشگاهها
مسعود تجریشی، رئیس دانشگاه صنعتی شریف در بازدید از محل حادثه حمله دشمن به ساختمان فناوری اطلاعات این دانشگاه اظهار کرد:طبق کنوانسیونهای بینالمللی، چنین اقدامی مصداق جنایت جنگی محسوب میشود.
وی تأکید کرد: «اگر کشوری بخواهد کشوری دیگر را به سمت «عصر حجر» ببرد، در هیچجا گفته نشده که میتواند به زیرساختها یا مراکز آموزشی مانند مدارس و دانشگاهها حمله کند. برداشت من این است که دشمن وقتی در میدانهای دیگر نتوانسته به اهدافش برسد، میدان علم را هدف قرار داده است؛ به همین دلیل به نظر میرسد هدف اصلی آنها ایجاد ترس در فضای علمی بوده است.»
وی افزود: «از آنجا که دانشگاههایی مانند دانشگاه صنعتی شریف سالها تحت تحریم بودهاند و یک دانشگاه معمولی محسوب نمیشوند، احتمالاً به این جمعبندی رسیدهاند که تحریمهای معمولی کارساز نبوده و باید با حمله و تخریب، این زیرساختها را از بین ببرند. این همان نگاه «عصر حجری» است که بسیاری از رهبران دنیا از آن عبور کردهاند؛ یعنی به جای گفتوگو و تمدنسازی، مسیر تخریب و زورگویی را انتخاب کردهاند.»
وی درباره تأثیر این حادثه بر روحیه جامعه علمی کشور گفت: «محیطهای دانشگاهی محل تضارب آرا، ایدهها و نگاههای متفاوت هستند. پس از این اتفاق، حتی گروههایی که پیشتر نگاههای انتقادی و منفی نسبت به برخی مسائل داشتند، نوعی همبستگی را شکل دادهاند. به اعتقاد من همانطور که جنگ در میان مردم نوعی همبستگی ایجاد کرد، اکنون نیز چنین همبستگیای در فضای دانشگاهی در حال شکلگیری است.»
دانش در ذهن دانشجویان و دانشمندان ایرانی نهادینه شده است
بر اساس بسیاری از کنوانسیونهای بینالمللی، مراکز آموزشی و پژوهشی در زمره اماکن غیرنظامی قرار میگیرند و هدف قرار دادن آنها نقض اصول حقوق بشردوستانه محسوب میشود. با این حال، رخدادهای اخیر بار دیگر پرسشهایی درباره میزان کارآمدی سازوکارهای بینالمللی در حفاظت از چنین مراکزی مطرح کرده است.
آنچه در این میان بیش از هر چیز برجسته است، تأثیرات بلندمدت چنین حملاتی بر محیط علمی و آموزشی کشورهاست.
با تمام اینها تخریب دانشگاهها و پژوهشگاهها در حالی از سوی دشمن امریکایی صهیونیستی در اوج استیصال در برابر توانمندی کشورمان صورت میگیرد که دانش مرتبط با هر یک از این مراکز در ذهن یکایک دانشجویان، اندیشمندان ایرانی در حوزههای مختلف علمی بومی و نهادینه شدهاند. همچنان که مغولها با تخریب مراکز علمی و کتابخانهها و مراکز فرهنگی اگرچه چرخش چرخهای علم و دانش ایران را برای مدتی کند کردند، اما دانشمندان ایرانی با انگیزه دوچندان توانستند دوباره نام ایران را بر قلههای علم و دانش دنیا بنشانند و امروز فقط داغ بدنامی هجوم، غارتگری و از بین بردن مظاهر علم و پیشرفت بر پیشانی قوم مغول نشسته است. این همان این سرنوشت برای مغولان قرن بیست و یکم نیست، تکرار خواهد شد.
